Deprem Enkazında Delil Sorunu

Delil, bir iddiayı yargılama sürecinde ispat etmeye yarayan araçlar bütünüdür. Deprem enkazından toplanacak deliller, açacağınız davalarda haklılığınızı ortaya koyacak en önemli unsurdur.

Her deprem enkazı bir suç mahallidir. Suç mahalli olan bina enkazlarından delil toplama işlemlerine depremden hemen sonra derhal başlanılmalıdır.

Deprem enkazındaki deliller nelerdir?

Karot testine esas olacak beton, demir, donatı vb. numuneler ispat gücü açısından en önemli delillerdir. Enkazda betonların arasında deniz kabuğu, istiridye ve başka yabancı cisimlere rastlayabilirsiniz. Bunun haricinde beton olması gereken yerlere küçük taşlar doldurulduğunu gözlemleyebilirsiniz. Deprem enkazındaki her türlü bulgu delil değeri taşımaktadır.

Özellikle bitişik nizam binalar yıkıldığı zaman bina enkazları birbirine karışır. Farklı binalara ait numunelerin birbiri içine geçip karışmasını engellemek için tüm tedbirler alınmalıdır. Binanın mahalle, sokak, bina numarası, apartman ismi gibi açık adres bilgileri numunelerin üzerine not edilmelidir. Biliniyorsa ada, parsel gibi tapu bilgileri; kot, kat, aks, eleman gibi inşaat bilgileri tümüyle not edilerek numuneler bu şekilde kayıt altına alınmalıdır.

Enkazdaki bulgular haricindeki en önemli deliller ise yıkılan binalara ait resmi kayıtlardır. Belediyeler, çevre ve şehircilik il müdürlükleri, vergi daireleri gibi kamu kurumlarında saklı tutulan her türlü evrakın korunması çok önemlidir. Mimari projeler, statik-betonarme projeleri, iskan ruhsatları, inşaat başvuru belgesi, beton ve demir donatı faturaları, yapı kayıt belgesi, varsa güçlendirme belgesi ve her türlü resmi kayıt delil değeri taşımaktadır.

Binanın yıkılmış olması neden tek başına yeterli bir delil değildir?

Depremzedeler, depremin yarattığı şok ve üzüntü nedeniyle delil konusunu ihmal edebilmektedir. Evi yıkılan bir depremzede “Evim yıkılmış, bundan büyük delil mi olur?” gibi cümleler sarf edebilir. Yaşanılan psikolojik çöküntü nedeniyle bu gibi ifadelerin sarf edilmesi son derece doğaldır. Ancak hukukta ne yazık ki haklılık tek başına yeterli bir kriter değildir. Hukuka uygun deliller ile ispat edilmedikçe iddialarınız hukuk önünde “dayanaksız ve soyut beyanlar” olarak görülür. Depremzedelerin hak kayıplarını engellemek için barolar ve avukatlar hukuki yardım için canla başla çalışmalıdır.

Deliller, depremde yıkılan binalar nedeniyle ortaya çıkan zararlarda sorumluluğun kime ne derecede yükleneceğini belirler. Örneğin binanın kolonları sizin tarafınızdan kesilmişse ve yıkımın sebebi yalnızca sizin bu eyleminiz ise sizin dışınızda kimseye bir sorumluluk ve kusur yüklenemeyebileceğinden tazminat istemleriniz reddedilebilecektir.

Hukukta ispat yükü iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir. Kalitesiz demir kullanan müteahhitten depremdeki yıkımdan doğan zararlarınızın tazminini istediğinizde; iddia ispat edildiği takdirde hukuki sonuç olarak sizin lehinize tazminata hükmedileceğinden ispat yükü size aittir. Bu nedenle enkaz kalkmadan delil tespitine yönelik çalışmalar yürütülmesi adaletin tecellisi için elzemdir.

Delil tespiti nasıl yapılmalıdır?

Depremdeki yıkımın büyüklüğüne göre savcı sayısı yetersiz kalabilir. Kamu tarafından re’sen yapılması gereken incelemeler gecikebilir. Bu nedenle delil tespitine yönelik alternatif çözüm yollarını bilmeniz haklarınızı koruyacaktır. Delil tespitine yönelik başvurabileceğiniz hukuki yollar şunlardır:

Sulh Hukuk Mahkemesinde delil tespiti:

Deprem nedeniyle zararın ortaya çıktığı yer mahkemesine delil tespiti isteminde bulunabilirsiniz. Görevli mahkeme Sulh Hukuk Mahkemesidir. Sonradan açacağınız davalarınızda hükme esas teşkil edecek delilleri bu yolla elde edebilirsiniz. Deliller; mahkemece keşif ve bilirkişi vasıtasıyla toplanacağı için delillerin sıhhati sorunu en aza inecektir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda delil tespitinin istenebileceği haller belirtilmiştir:

HMK madde 400’e göre;

“(1) Taraflardan her biri, görülmekte olan bir davada henüz inceleme sırası gelmemiş yahut ileride açacağı davada ileri süreceği bir vakıanın tespiti amacıyla keşif yapılması, bilirkişi incelemesi yaptırılması ya da tanık ifadelerinin alınması gibi işlemlerin yapılmasını talep edebilir.

 (2) Delil tespiti istenebilmesi için hukuki yararın varlığı gerekir. Kanunda açıkça öngörülen hâller dışında, delilin hemen tespit edilmemesi hâlinde kaybolacağı yahut ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşacağı ihtimal dâhilinde bulunuyorsa hukuki yarar var sayılır.”

Her ne kadar bireysel olarak herkesin Sulh Hukuk Mahkemesinden delil tespiti isteminde bulunması mümkün ise de afet sonrası gelişen olağanüstü koşullarda koordineli hareket etmek işlerin hızlı yürümesi için büyük önem taşıdığından deprem bölgesindeki barolarla iletişime geçerek yol izlemek daha doğru bir hareket biçimi olacaktır. Özellikle yıkılan binaların enkazı kaldırılmadan delillerin toplanabilmesi için sürecin mümkün olan en yüksek süratle ilerlemesi hak kaybı yaşanmasının önüne geçecektir.

4539 sayılı Doğal Afet Bölgelerinde Afetten Kaynaklanan Hukuki Uyuşmazlıkların Çözümüne ve Bazı İşlemlerin Kolaylaştırılmasına İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabulü Hakkında Kanun ile avukatlar vekaletname aranmaksızın sizin adınıza delil tespiti isteminde bulunabilecektir. Avukata yetki verdiğinize dair imzanızı taşıyan basit bir yetki belgesi ile avukatınızı sizin adınıza delil tespiti işlemleri yapmaya yetkili kılabilirsiniz. Yine aynı kanun gereğince ölüm, gaiplik veya yaralanma gibi nedenlerle delil tespiti yaptıramayacak durumda olan afetzedelerin eşleri ile üçüncü dereceye kadar kan veya sıhri hısımları da delil tespiti isteminde bulunabilecektir.

Noterler aracılığıyla delil tespiti:

Noter onaylı belgeler mahkemece toplanan delillerin yerini tutamaz. Buna karşın noter onaylı belgeler ispat gücü bakımından adi belgelerden her halükarda daha iyidir. İmkanlar elverişli ise delil tespiti için noterlere başvurulabilirsiniz.

Noterlerin tespitini yapabilecekleri konular Noterlik Kanunu’nda tek tek sayılmıştır:

Noterlik Kanunu madde 61

“Noterler bir şeyin veya bir yerin hal ve şeklini, kıymetini, ilgili şahısların kimlik ve ifadelerini tespit ederler ve davet edildiklerinde piyango ve özel kuruluşların kur’a, seçim ve toplantılarında hazır bulunarak durumu belgelendirirler.”

Özellikle “bir şeyin veya bir yerin hal ve şeklini” ibarelerine dayanarak enkaz kaldırılmadan bulguların son durumunun tespiti için noterlere başvurulabilecektir.

• E-tespit uygulaması:

Bu uygulama ile internet ortamında yayınlanan sayfaların ve indirilebilen dosyaların tespitini yapabilirsiniz. Sistem 7/24 hizmet verecek şekilde kurulmuştur. Ancak, işlemin kesinleşmesi için mesai saatleri içinde seçtiğiniz bir noterliğe başvurarak tespit tutanağını hazırlatmanız gereklidir.

İnternette dolaşımda olan bir veriyi noter onaylı bir belge haline getirebilirsiniz. Sosyal medya paylaşımları, bilgi veya haber içeren internet verileri siyasi kaygılarla internetten kaldırılabilmektedir. Erişim kısıtlaması durumunda dahi e-tespit yoluyla elde ettiğiniz noter onaylı evrak delil değeri taşımaya devam eder. Türkiye Noterler Birliğinin e-tespit uygulamasına bağlantıya tıklayarak ulaşabilirsiniz. Açılan ekranda “Yeni Tespit” seçeneği ile e-tespit işlemlerinize başlayabilirsiniz.

TBB Enkaz Radarı uygulaması:

Çekeceğiniz her fotoğraf veya video delil değeri taşımaktadır. En kötü biçimde delil toplamak dahi elde hiçbir delil bulunmamasından iyidir.

Delil elde etmek amacıyla kendi telefonunuzdan fotoğraf veya video çekmeniz mümkündür. Fakat görüntüleri Enkaz Radarı uygulaması üzerinden çekerek kaydetmeniz önemli avantajlar sağlayacaktır. Bu avantajlar şunlardır;

• Tarih ve zaman damgalı görüntüler:

Fotoğraf veya video Enkaz Radarı uygulaması üzerinden çekildiğinde uygulama çekilen görüntüye tarih ve zaman damgası ekler. Telefonunuzun dahili kamerasından çekim yaptığınızda da tarih damgası bulunmaktadır. Ancak, çektiğiniz fotoğraf veya videolar elden ele dolaştığında dosya metadatası bozulacağından tarih damgası da değişime uğrar. Enkaz Radarı uygulaması üzerinden çekim yapıldığında ise fotoğraf ve videolarınız web tabanında tarih ve zaman damgalı olarak kayıt altına alınır.

• Konum bilgisi:

Afet dönemlerinde internette yapılan paylaşımlarda sıklıkla manipülatif veya gerçeğe dayanmayan görseller dolaşıma sokulabilmektedir. Enkaz Radarı gibi uygulamalar yeknesak bir veri havuzu oluşturur. Böylesine yeknesak bir veri havuzunda yanlış veya hatalı veriler daha kolay ayıklanma imkânı bulur. Enkaz radarı uygulaması GPS özelliğine erişim sağlar. Bu sayede görüntü altına alınan enkaz hangi binaya ait problemi bir çözüme kavuşur.

• Uygulama içi yönlendirme:

Uygulama size enkaz hakkında adım adım sorular yöneltir. Yeterli delil niteliğinde veri oluşturmak için hangi görüntünün nasıl çekilmesi gerektiği gibi konularda sizi yönlendirir. Enkaz Radarı uygulaması dikkatinizden kaçabilecek önemli noktalarda sizi uyarır. Hak kaybı yaşama ihtimalinizin minimuma inmesi için Enkaz Radarı uygulaması size yardımcı olur.

Enkaz Radarı uygulamasını telefonunuza indirmek için aşağıdaki bağlantılara tıklayınız.

Hiçbir delil elde edememeniz durumunda bilmeniz gerekenler:

Yukarıda saydığımız hiçbir yöntemle delil elde edemeden enkaz kaldırılmış olabilir. Bu durumda delil toplama imkanınız ortadan kalkmış ise 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun’un 13/a maddesi ile yetkilendirilen kurum ve kuruluşlarca düzenlenmiş olan hasar tespit raporları ve tutanaklara da açılacak davalarda delil olarak dayanmak mümkündür.